İnternet nədir və necə işləyir 

İnternet, milyonlarla kompüter və cihazın bir-biri ilə əlaqə qurduğu qlobal şəbəkə sistemidir.

İnternet - bir kliklə dünyanı ovuc içində hiss etdiyimiz texnoloji möcüzə. Amma bu görünməz güc əslində necə işləyir? Bunu bilmək üçün gəlin internetin tarixini bir az daha dərindən araşdıraq həm texniki, həm də tarixi baxımdan maraqlı bir səyahətə çıxaq.

🕰️ İnternetin tarixi: Bir ideyadan qlobal şəbəkəyə

📍 Başlanğıc nöqtəsi – 1960-cı illər

İnternetin əsası 1960-cı illərdə ABŞ Müdafiə Nazirliyinin Qabaqcıl Tədqiqat Layihələri Agentliyi (ARPA) tərəfindən qoyulub. Məqsəd, hərbi şəbəkələr arasında etibarlı və sürətli məlumat mübadiləsi yaratmaq idi. Bu layihə ARPANET adlanırdı və ilk real kompüter şəbəkəsi hesab olunur.

💡 Əsas texnologiyalar

Paket kommutasiyası ideyası ilk dəfə 1965-ci ildə Britaniyada Donald Devis tərəfindən irəli sürüldü. Bu texnologiya məlumatların kiçik paketlərə bölünüb şəbəkə üzərindən ötürülməsini təmin edir.

TCP/IP protokolu – 1970-ci illərdə Bob Kan və Vinton Cerf tərəfindən hazırlanıb. Bu protokol internetin “dili” sayılır və cihazların bir-biri ilə ünsiyyət qurmasına imkan verir.

🌍 Qlobal yayılma – 1980–1990-cı illər

1983-cü ildə ARPANET TCP/IP protokoluna keçdi və bu tarix internetin rəsmi doğum günü kimi qəbul edilir.

1989-cu ildə Tim Berners-Lee tərəfindən World Wide Web (WWW) ideyası irəli sürüldü. Bu, interneti sadəcə məlumat ötürmə vasitəsi deyil, həm də vizual və interaktiv platformaya çevirdi.

📈 İnternetin kütləviləşməsi – 1990-cı illərdən sonra

1991-ci ildə ilk veb sayt istifadəyə verildi.

1993-cü ildə ilk qrafik interfeysli brauzer – Mosaic – yaradıldı.

1995-ci ildən etibarən internet kommersiya məqsədilə geniş istifadə olunmağa başladı. E-poçt, onlayn alış-veriş və sosial media platformaları sürətlə yayıldı.

🧠 Maraqlı faktlar

İnternetin ilk mesajı “LO” idi – “LOGIN” yazılmalı idi, amma sistem çökmüşdü.

İlk domen adı symbolics.com idi (1985).

İnternetin atası adlandırılan Vinton Cerf, TCP/IP protokolunun əsas müəlliflərindən biridir.

İnternetin tarixi sadəcə texnologiyanın inkişafı deyil, həm də insanların bir-biri ilə əlaqə qurma tərzinin dəyişməsi deməkdir. 

📰İnternet – bir kliklə dünyanı ovuc içində hiss etdiyimiz texnoloji möcüzə. Amma bu görünməz güc əslində necə işləyir? 

İnternetin iş prinsipi bir neçə əsas texnologiyaya əsaslanır:

TCP/IP protokolu: Məlumatların düzgün və təhlükəsiz ötürülməsini təmin edən əsas sistem.

DNS (Domen Adı Sistemi): Veb saytların adlarını IP ünvanlarına çevirərək onları tapmağı asanlaşdırır.

Məlumat paketləri: İnternetdə göndərilən hər bir məlumat kiçik paketlərə bölünür, müxtəlif marşrutlarla hədəfə çatır və orada yenidən birləşdirilir.

Klient-server modeli: İstifadəçi (klient) sorğu göndərir, server isə cavab verir – məsələn, bir veb səhifəni açmaq istədikdə.

Bu sistemin arxasında sualtı kabellər, serverlər, marşrutlaşdırıcılar və data mərkəzləri dayanır – onlar birlikdə internetin “qan damarları” rolunu oynayır.

📊 İnternetin əhatə dairəsi

İnternet artıq yalnız informasiya mənbəyi deyil, həm də:

Rabitə vasitəsi: E-poçt, sosial media, videokonfranslar

Ticarət platforması: Onlayn alış-veriş, bank əməliyyatları

Əyləncə məkanı: Musiqi, filmlər, oyunlar

Təhsil aləti: Onlayn kurslar, rəqəmsal kitabxanalar

⚠️ Risklər

İnternetin üstünlükləri ilə yanaşı, bəzi mənfi tərəfləri də var:

Şəxsi məlumatların oğurlanması

Kiberhücumlar

Yalan məlumatların yayılması

Sosial əlaqələrin zəifləməsi

🧠 Nəticə

İnternet – görünməz, amma güclü bir sistemdir. O, həyatımızı asanlaşdırır, dünyanı birləşdirir və yeni imkanlar yaradır. Amma bu gücdən şüurlu və təhlükəsiz şəkildə istifadə etmək, onun faydalarını maksimuma çatdırmaq üçün vacibdir.